و دورتادور اين ايوان ستون است و فاصلهء هر ستون به يك‌ديگر چهار قدم است . و هر سه ستون فاصله ، يك ستون بزرگ است . و اين ستونهاى كوچك از سنگ سياه است و آن ستونهاى بزرگ از گچ و آجر است ، كه در بيست و پنج قدم سه ستون كوچك سنگى دارد و يك ستون بزرگ آجرى . و دو طرف طول مسجد الحرام هر طرفى سى و شش ستون است ، و دو طرف عرض مسجد الحرام هر طرفى بيست و چهار ستون است به اين تفصيل كه ذكر شد . و اين ستونها همه در جلو ايوان دورتادور واقع شده . و در بين اين ايوان هم به همين ترتيب يك رج ديگر ستون است از گچ و آجر . و زمين اين ايوان از سنگ سياه فرش است . و زمين صحن مسجد الحرام جديد آنچه خيابانها است ، همه از سنگ سياه فرش است و آنچه فاصلهء خيابانها كه به وضع باغچه ساخته فى الجمله گودتر از اصل خيابان است ، ريگهاى ريزه ريخته‌اند . مسجد الحرام عتيق اما مسجد الحرام عتيق خيلى از اين كوچكتر و دور خانه است و محض علامت ، اطراف آن را ستون سنگى نصب كرده و رنگ نموده و سرهاى ستونها را از آهن به هم متصل كرده . و سر هر ستونى قبهء برنجى است و چراغها و لنترها آويزان است . و دورتادور اين مسجد عتيق سى و چهار ستون است كه سى و دو تا از آن از سنگ است و دوتاى آن از گچ و آجر ، كه اين دو ستون گچى را طاق از گچ و آجر زده‌اند و مشهور به باب بنى شيبه است . و دورتادور اين مسجد الحرام قديم دويست و پنجاه قدم است كه خانهء كعبه و حجر اسماعيل و مقام ابراهيم و چاه زمزم و منبر رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله همه در ميان اين مسجد الحرام عتيق افتاده است . و زمين اين مسجد عتيق همه از سنگ مرمر فرش است . و دو طرف عرض خانهء كعبه هر طرفى يازده قدم است ، و دو طرف طول خانه هر طرفى هيجده قدم است با شادروان ، يعنى با سنگهائى كه دور خانه نصب است . و دورتادور كعبه بدون حجر اسماعيل ، شصت و شش قدم است و با حجر اسماعيل نود و سه قدم است . يك طرف حجر كه متصل به خانه است و سه طرف ديگرش بيست و هفت قدم است . و دور حجر اسمعيل ديوارى از سنگ مرمر بالا آورده‌اند كه قد ديوار يك ذرع و نيم است . و ميزاب رحمت كه ناودان طلا مىگويند ، در طرف همين حجر و آب بارانش به ميان حجر مىريزد . و اين حجر دنبالهء كعبه است و بايد در وقت